نظرت چیه ؟

مرکز هم فکری و انتقال تجربه

همین الان ثبت نام کن و از ما باش

ثبت نام

توجه : وارد کردن هر دو گزینه ایمیل و موبایل اجباری نیست فقط یک مورد کافی است.

پرسشنامه

کد امنیتی

تغییر

یاد آوری کردن کلمه عبور

چنانچه رمز عبور خود را فراموش کرده اید ایمیل خود را وارد کنید تا اطلاعات حساب کاربری برای شما ارسال شود.

یاد آوری کلمه عبور به وسیله موبایل

یاد آوری کلمه عبور به وسیله ایمیل

فرایند تصمیم گیری

 

 

 

فرایند تصمیم سازی و تصمیم گیری

 

 

 

تصمیم گیری در سازمان فرایند مهمی است که به دانش ـ تجربه کاری ـ شناخت فرایندهای کاری ـ شناخت توانائی مدیران ـ توان تجزیه و تحلیل ـ مسولیت پذیری و موقعیت شناسی نیاز دارد .
عملکرد انسان در باب تصمیم گیری موضوع تحقیقات زیادی از جنبه های مختلف بوده است . از دیدگاه روانشناختی ، تصمیمات فردی در زمینه های احتیاجات ، ترجیحات فردی و ارزشهای مورد نظر بایستی مورد آزمایش قرار گیرد . از جنبه روانشناسی شناخت و دید حسی ، به تصمیم گیری باید با توجه به فرایند مستمر مرتبط با تعامل با محیط توجه شود . از دیدگاه اصولی ، تجزیه و تحلیل تصمیمات فردی به منطق تصمیم گیری و عقلانیت و انتخاب در جهت تحقق هدف مربوط است .

در حالی که در سطحی دیگر ، ممکن است این موضوع مورد توجه باشد که فعالیت حل مشکل و اتخاذ تصمیم وقتی خاتمه می یابد که راه حل مورد رضایت حاصل گردد . در این حالت ، احتمال دارد تصمیم گیری از روی عقلانیت یا احساس ، منطقی یا غیر منطقی ، صریح و روشن ( explicit ) یا ضمنی و مفهومی ( tacit ) باشد.

اتخاذ تصمیم باتوجه به مبانی منطقی و اصولی ، بخش مهمی در همه تصمیمات مبتنی بر روش علمی است و متخصصان سعی مینمایند که دانش خود را به حوزه هایی ارائه دهند که تصمیمات در آن حوزه ها داری ساختار باشد. به طور مثال در پزشکی تصمیمات درمانی زمانی اتخاذ می شود که مراحل تشخیص اولیه مشکل بیمار مرحله به مرحله طی شده و آنگاه برای درمان تصمیم مناسب گرفته می شود .

تعریف تصمیم گیری

دانشمندان و صاحبنظران، تعريف هايي را از تصميم گيري ارائه داده اند که در زير به تعدادي از آنها اشاره مي کنيم.

پروفسور شاکل و همكارانش  تصميم گيري  را در کتاب عدم اطمينان و تصميمات بازرگاني، به خوبي تعريف کرده اند. آنها بيان نموده اند «تصميم گيري» عبارت است از ترکيب دانش، فكر، احساس و تصور به طوري که مجموعه حاصل قابل اجرا باشد.  جان برج دگري نيتزگي نيز در کتاب سيستم هاي اطلاعاتي در تئوري و عمل تصميم گيري را فرآيند يافتن و انتخاب يك سلسله عمليات براي حل يك مشكل معين تعريف کرده است. به مفهوم واضح تر «تصميم گيري» عبارت است از انتخاب يك راهكار از ميان دو يا چند راهكار.

يك تصميم ، انتخاب يك راه حل يا اقدام از بين مجموعه اي از اقدامات ممكن و جانشين هاي ديگر است. نا اطميناني معمولاً تصميمات را مشكل مي كند. و اطمينان نسبت به انتخاب يك جانشين يا اقدامي كه منجر به بهترين بازده شود را کاهش می دهد.

مراحل فرآیند تصمیم گیری

فرآيند تصميم گيري از مراحل متعددي تشكيل شده است. فرآيند تصميم گيري از نظر صاحب نظران مختلف به صورت هاي گوناگون ارائه شده است، اما همه از يك زمينه کلي صحبت مي کنند اين مراحل شامل:

1-   اطمینان از وجود نیاز به یک تصمیم

2-   تعیین معیارهای تصمیم

3-   تخصیص درجه اهمیت به معیارها

4-   کشف راه حل ها

5-   ارزیابی راه حل ها

6-    انتخاب بهترین راه حل

7-   اجرای تصمیم

8-   ارزیابی آثار تصمیم اجرا شده

 مراحل فرآیند تصمیم گیری از بعدی دیگر

1-   فرآيند تصميم گيري با تعيين و مشخص کردن موضوع تصميم شروع می شود.

2-   پس از اينكه نياز به يك تصميم مشخص شد افراد بايد معيارها و عوامل مختلف را مشخص کنند. اين امر مستلزم عوامل مهم در تصميم گيري است.

3-   بايد معيارها را با توجه به اهميت آنها در تصميم، متوازن و اولويت بندي کرد.

4-   افراد بايد از راه هايي که ممكن است آنها را در حل موضوع کمك کند، فهرستي تهيه کنند. اين فرآيند افراد را ياري مي کند تا در چارچوب محدوديت هايي که با آن مواجه هستند بهترين راه حل هاي ممكن را دريابند. براي نتيجه بهتر مي توان تصميمات را دوبه دو بررسي کرده و راه حل برتر را انتخاب کرد.

5-   در اين مرحله افراد بايد هر يك از راه حل ها را ارزيابي کنند، آثار بالقوه هر يك از اين راه حل ها همراه با تخمين و احتمال وقوع آنها را در نظر بگيرند. پس آثار مثبت و منفي هر يك از اين را ه حل هاي ثانويه را با يكديگر مقايسه کند.

6-    مرحله بعد در فرآيند تصميم گيري انتخاب بهترين راه حل مي باشد. انتخاب يك راه حل الزاما بكار گيري آن را در پي دارد.

7-   در اين مرحله ما به اجراي بهترين را ه حل مي پردازيم. بهترين تصميم اگر به مرحله عمل در نيايد، تنها يك نيت است.

8-   مرحله نهايي در فرآيند تصميم گيري ارزيابي تصميم اخذ شده مي باشد. در واقع فرآيند تصميم گيري را هنگامي خاتمه يافته تلقي مي کنيم که تصميم گيرنده راه حل به کار گرفته شده را از نظر ميزان موفقيت آن در دستيابي به اهداف مورد نظر و رفع مشكلات اوليه، مورد ارزيابي قرار دهد.

همة فرآيند هاي تصميم گيري در مدیریت را مي توان با دارا بودن هشت مرحله زير در نظر گرفت.

1- ايجاد يك هدف بازدهي بدون ابهامي كه با آن بتوان بازده را ارزشيابي كرد، و به اينصورت مسئله را تعريف نمود.

2- بيان هدف بازدهي به شكل رقمي و اصطلاحات مالي كه با گردآوري داده هاي مناسب براي آن انجام می گیرد.

3- انتخاب مجموعه اي از جانشين هاي ممكن براي ملاحظه .

4- تعيين و ايجاد الگوي مورد استفاده در نشان دادن راهبردها بر حسب هدف بازدهي، و مشخص كردن ارزشها ( وسايل اندازه گيري ) و پارامترهاي موجود در آن فرايند .

5-  رتبه بندي هدفهاي بازدهي .

6- تعيين آن راهبردي كه براي هدف بازدهي به وجود آمده در مرحله يک، بهترين ارزش را قائل است و يا آن را بهينه مي سازد .

7- اجراي راهبرد انتخاب شده .

8- كنترل موفقيت آن راهبرد.

اطلاعات در تمام اين فرايندها نقش كليدي دارد . اطلاعات ابزاري است كه وجود يك مسئله را بيان مي دارد. به اطلاعات براي تعريف و ساخت مسئله نياز است. اطلاعات براي نشان دادن و انتخاب از بين راه حل های جانشين و براي ارزشيابي از آثار انتخاب اجرا شده مورد نياز است .

 

انواع تصمیم گیری

 

*ساده: تصمیم گیری هایی که در مورد مسائل روزمره و عادی زندگی گرفته می شوند ، مثل انتخاب مسیرهای خاص برای رفتن به سر کار.

*اضطراری : تصمیم هایی که در شرایط اضطراری (وقتی ناگهان با مسئله ای مواجه می شویم) گرفته می شوند.برای مثال وقتی دوستی با تعارف سیگار رفتار پرخطری را پیشنهاد می کند ، چه تصمیمی می گیریم؟

*احساسی: تصمیم هایی که بر اساس واکنش های هیجانی مثل احساس ترحم، ترس ، نگرانی، غم و …گرفته می شوند.مانند کمک به دیگران در شرایط بحرانی و خاص مانند وقوع زلزله، سیل، مرگ بستگان و …

*آنی:تصمیم هایی هستند که در شرایط غیر مترقبه گرفته می شوند مثل پیدا شدن یک اتومبیل در مسیر حرکت ما، تصمیم گیری درست می تواند مانع یک تصادف شود.در این نوع تصمیم گیری معمولا نخستین راه حلی که به ذهن خطور می کند ، انتخاب و اجرا می شود.

*تقدیری:زمانی که فرد قدرت و مهارت تصمیم گیری کمی دارد ، تصمیم را به شانس واگذار می کند مانند فردی که پاسخ صحیح سوال را نمی داند اما یکی از گزینه ها را علامت می زند.

*تاخیری: گاهی فرد برای فرار از تصمیم گیری چالش بر انگیز ، آن را به تاخیر می اندازد .در واقع کار امروز را به فردا انداختن است.

*تصمیم گیری منطقی و اساسی:تصمیم هایی که به تعمق و تفکر بیشتری نیاز دارند زیرا اثر آن تا مدت های طولانی زندگی فرد را تحت الشعاع قرار می دهد ، مثل انتخاب همسر، رشته تحصیلی ، شغل و … این نوع تصمیم گیری ها معمولا بر اساس واقعیت ها انجام می شوند.

عوامل تاثیر گذار بر تصمیم گیری

*اطلاعات:دانش، آگاهی و اطلاعاتی که درباره ی آن موضوع از منابع مختلف بدست می آوریم.

*فشارهای اجتماعی:فرهنگ، آداب و رسوم، عرف و قانون جامعه ای که در آن تصمیم گیری می کنیم.

*موقعیت اجتماعی:نقش، جایگاه و منزلت اجتماعی (اداری، تحصیلی و شغلی و …)برتصمیم گیری فرد اثر می گذارد.

*فشار همسالان و گروه:فشار گروه هایی که به آنها تعلق خاطر داریم نیز می تواند در تصمیم گیری ما دخالت داشته باشد.

*ویژگی های شخصی:عقاید، ارزش ها، احساسات و باورهای درونی هر شخصی در تصمیم گیری های او تاثیر دارند.

*سن افراد: خصوصیات مربوط به هر دوره ی سنی مثل نوجوانی ، جوانی ،بزرگسالی و سالمندی در تصمیم گیری های افراد نقش بسزایی دارند.

*موقعیت مکانی و زمانی:قرار گرفتن دریک مکان و زمان خاص می تواند تصمیم گیری فرد را تحت تاثیر قرار دهد.

*خواسته ها و آرزو های والدین:تمایلات و خواسته های والدین در تصمیم گیری فرزندان بخصوص نوجوانان تاثیر زیادی دارد.مثلا فرزندی که مجبور می شود به خاطر رضایت والدین رشته و شغل خاصی را برخلاف میل و علاقه ی خود انتخاب کند.

*رسانه جمعی:تبلیغات و پیام هایی که از طریق رسانه های جمعی منتشر می شوند ، می توانند تصمیم گیری های افراد را تحت تاثیر قرار دهند.
شرایط تصمیم گیری

تصميماتي که افراد مي گيرند با توجه به ميزان دانش و اطلاعات آنها در وضعيت تصميم گيري به سه دسته تقسيم مي شود. تصميم گيري در شرايط «اطمينان »، «عدم اطمينان » و «ريسک ».

1-    تصمیم گیری در شرایط اطمینان:

زمانی که مدیر با اطمینان کامل و بر اساس اطلاعات موجود می داند که نتایج حاصل از هر راه ممکن چیست و در چه شرایطی اتفاق می افتد از نظر تصمیم گیری و انتخاب بهترین راه در شرایط اطمینان قرار دارد.

در اين شرايط تصميم گيرندگان با اطمينان پيامدهاي هر گزينه تصميمي را مي دانند. بنابراين گزينه اي را انتخاب مي کنند که منافع آنها را حداکثر کند.

۲-    تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان:

گاهی مدیر در شرایط عدم اطمینان مجبور به تصمیم گیری می شود.

دراين شرايط تصميم گيرنده نمي داند کدام يك از گزينه ها محتمل واقع مي شود. در ضمن نمي تواند احتمال وقوع هر يك را مشخص کند.

مهمترین معیارهای تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان:

معیار حداکثر حداکثر
اين معيار به دنبال گزينه اي است که حداکثر بازده گزينه هاي مختلف را حداکثر کند. اين معيار، به معيار «خوش بينانه» معروف است، زيرا تصميم گيرنده تصور مي کند بهترين حالت طبيعت اتفاق مي افتد. 

 معیار حداکثر حداقل
اين به دنبال گزينه اي است که حداقل پيامد گزينه هاي مختلف را حداکثر کند.

معیار واقع گرایی
اين معيار که گاهي معيار  «هوريتز» ناميده مي شود، بر اين اصل مبتني است که يك تصميم گيرنده منطقي کاملا خوش بين يا بدبين نيست. از اين رو بين دو معيار خوش بينانه و بدبينانه تعادل برقرار مي کند.

معیار احتمال های مساوی
اين معيار آه گاهي معيار  «لاپلاس» ناميده مي شود، شانس احتمال هاي مختلف را يكسان در نظر گرفته، بدين دليل دنبال گزينه اي مي گردد که متوسط بازده آن از بقيه گزينه ها بيشتر باشد.

 معیار حداقل حداکثر زیان
آخرين معياري که مطرح مي شود معيار حداقل حداکثر زيان است. تصميم گيرنده اي که مي خواهد از اين معيار استفاده کند بايد تصور کند که پس از انتخاب يكي از گزينه ها، يكي از حالت هاي طبيعي واقع شده است. ميزان زيان عبارت است از تفاوت بازده بهترين گزينه و گزينه انتخاب شده.  

3- تصمیم گیری در شرایط ریسک:

هرگاه مدیربا اطمینان کامل از نتایج هر یک از راه حل ها آگاه نباشد ولی احتمال وقوع آنها را بداند تحت شرایط ریسک قرار دارد.

روش های تصمیم گیری در شرایط ریسک

یک راه حل از میان راه حل های ممکن انتخاب کنیم .
تمامی نتایج حاصل از راه  مذکور در شرایط مختلف محیطی حاکم بر آن تعیین می شود .
 هر یک از نتایج در احتمال وقوع موفقیت محیطی ضرب می شود .
 نتایج حاصل از مرحله سوم را با هم جمع می کنند تا ارزش مورد انتظار برای راه حل انتخابی در مرحله یک به دست آید .
مراحل یک تا چهار برای بقیه راه حل های ممکن به همین شکل تکرار می شود .
راهی که بالاترین ارزش مورد انتظار را دارد به عنوان بهترین راه حل انتخاب می شود.

نتیجه گیری
تصمیم گیری یک فرایند است و بدون آگاهی از اطلاعات لازم و آماده نبودن مقدمات , نداشتن دانش و تجربه کاری کافی ، تصمیم گیری دشوار خواهدبود . بعضی تصمیمات خود بخود اتخاذ می شوند یا فرد تصمیم گیر مجبور به اتخاذ آن می شود بدون آنکه خودش بخواهد . تصمیمی که چیزی را تغییر نمیدهد و به دلیل مشخص و روشنی اتخاذ می گردد بهترین تصمیم است.

ماهیت بعضی مشاغل یا حرفه ها به نحوی است که مدیر یا مسئول را بدنبال خود می کشاند و فرد را مجبور به تصمیم گیری می کند و اگر آن فرد نتواند به موقع تصمیمات لازم را بگیرد از گردونه آن شغل یا حرفه حذف می شود .

در اغلب سازمانها و شرکتها ، برای بعضی موارد تصمیم سازی از قبل انجام می شود و مدیران فقط عامل تائید آن هستند و در بیشتر موارد مخالفت با تصمیم ساخته شد بسیار دشوار است .

بنابراین برای اتخاذ تصمیم مناسب در سازمانها ، تحربه ، دانش ، اطلاعات مفید ، شناخت سازمان و فرایندهای کاری ، توان تجزیه و تحلیل ، مسئولیت پذیری و موقعیت شناسی از واجبات اولیه است .


نظر دهی

برای نظر دهی باید وارد سایت شوید. با تشکر